Kemoterapinin Yan Etkileri ve Zararları Nelerdir?

Kanserler kategorisine 15 Aralık, 2014 tarihinde eklendi, 878 defa okundu

Kemoterapinin Yan Etkileri ve Zararları Nelerdir?

kemoterapi nedir

kemoterapi nedir

Kanser hücrelerinin yok edilmesi ve sağlıklı hücrelerin daha hızlı bir şekilde bölünmesi için kullanılan kemoterapi bir kanser tedavisidir. Bu tedavi sırasında kaçınılmaz bir şekilde, sağlıklı ve hızlı büyüyen hücreler de zarar görebilir. Birçok farklı kemoterapi ilacı ve birçok farklı yan etki potansiyeli söz konusudur.Bu etkiler kişiden kişiye ve tedaviden tedavi değişmektedir. Kemoterapi ilaçları hızla büyüyen kanser hücrelerini öldürmek için kullanılan güçlü ve aynı zamanda yan etkileri vücut boyunca hissedilen bir yöntemdir. Yan etkilerin oluşmasında rol oynayan faktörler arasında öncelikle diğer sağlık sorunları, yaş ve yaşam biçimi vardır. Her ne kadar çoğu yan etkileri tedavi bitiminde son bulsa da bazı vakalarda devam edebilir. Kemoterapi ilaçları, sindirim sistemi, saç kökleri, kemik iliği, ağız ve üreme sisteminin hücrelerini etkiler. Ancak, vücudun herhangi bir bölümündeki hücreler de hasar görmüş olabilir.

Kemoterapi Yan Etkileri

Kemoterapinin dolaşım ve bağışıklık sistemlerine yan etkileri

Rutin olarak kan sayımını izlemek kemoterapinin çok önemli bir parçasıdır. İlaçlar kan üretilen hücrelerin bulunduğu kemik iliğine zarar verebilir. Bu bazı sorunlara neden olabilir. Kırmızı kan hücreleri oksijeni dokulara taşır. Kemoterapi anemiye neden olarak kişinin kendisini yorgun hissetmesine neden olabilir. Tipik anemi belirtileri şunlardır:

– Baş dönmesi
– Soluk cilt
– Düşünmede zorluk yaşama
– Soğukluk hissi ve üşüme
– Genel halsizlik

Beyaz kan hücreleri bağışıklık sisteminde önemli bir rol oynamaktadır: enfeksiyon ile mücadele ve hastalıkları önlemede yardımcı olurlar. Belirtiler her zaman açık değildir, ancak düşük akyuvar sayısı enfeksiyon ve hastalık riskini yükseltir. Kemoterapi ile zayıf bir bağışıklık sistemine sahip olan insanlar için virüs, bakteri ve diğer mikropları yol açacakları hastalıkları önlemek gerekir. Bu nedenle bu hastalara ekstra hijyenik bir ortam yaratılması gerekir. Trombosit adı verilen hücreler kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur. Trombositopeni, adı verilen bir düşük trombosit sayısı, çürük ve kolayca kanama olasılığı anlamına gelir. Kemoterapi trombosit seviyesinin azalmasına neden olarak burun kanaması, kusma ya da normalden daha fazla dışkılama gibi yan etkiler yaratabilir. Bazı kemoterapi ilaçları kardiyomiyopatinin ortaya çıkmasına neden olarak kalp kaslarının zayıflatmasına ya da kalp ritim bozukluklarının oluşmasına neden olabilir. Bu kalbin kan pompalama yeteneğini de etkileyebilir. Bazı kemoterapi ilaçları ise kalp krizi riskini artırabilir.

Kemoterapinin sinir ve kas sistemlerine yan etkileri

Duygu, düşünce kalıpları ve koordinasyonu merkezi sinir sistemi kontrol eder. Kemoterapi ilaçları, hafıza sorunlarına ya da konsantre ve düşüneme sorunlarına neden olabilir. Bu belirtiye “kemoterapi sis” ya da “kemoterapi beyin” denir. Bu hafif kognitif bozukluk, tedavi sonunda gidebilir ya da bir süre daha devam edebilir. Ağır vakalarda, anksiyete ve stres gibi yan etkiler de görülebilir. Ayrıca bazı kemoterapi ilaçları ellerde ve ayaklarda ağrı, halsizlik, uyuşma ya da karıncalanmaya (periferik nöropati) neden olabilir. Kaslarda yorgunluk ve zayıflık hissi olabilir. Refleksleri azalabilir ve küçük kas becerileri düşebilir. Yaşanan denge ve koordinasyon sorunları anormal değildir.

Kemoterapinin sindirim sistemine yan etkileri

Kemoterapinin en yaygın yan etkileri sindirim sisteminde görülür. Ağızda yaralar ve ağız kuruluğu; çiğneme ve yutmada zorluk bu yan etkiler arasındadır. Yaralar, dil, dudak, diş etleri ya da boğazda oluşabilir. Ağızda yaralar kanama ve enfeksiyon gibi durumlara neden olabilir. Birçok hastada ağız ve dil üzerinde sarı veya beyaz lekeler ile metalik tat şikayetleri görülmektedir. Gıdalardan alışılmadık veya hoş olmayan tatlar aldıklarını söylemektedirler. Bu güçlü kemoterapi ilaçları gastrointestinal sistem boyunca hücrelere zarar verebilir. Bulantı sık belirtiler arasında iken kusma nöbetleri de görülebilir. Yumuşak dışkı ya da ishal diğer sindirim sistemi sorunları arasındadır. Bazı insanlarda aksine sert dışkı ve kabızlık gibi sorunlar da görülebilir. Bu sorunlara basınç, şişkinlik ve gaz eşlik edebilir. Rahatsızlıklardan kurtulmak için gün boyunca su içmek gerekmektedir.

Kemoterapinin saç, cilt ve tırnaklara yan etkileri

Kemoterapi ilaçları, saç köklerini etkileyen ve saç dökülmesine (alopesi) neden olan bir tedavi yöntemidir. Saç dökülmesi tedaviye başladıktan sonra ilk birkaç hafta içinde görülür. Saç dökülmesine kaş ve kirpiğin yanı sıra vücuttaki diğer tüylerin dökülmesi de eşlik eder. Bu durum rahatsızlık verse de geçici bir durumdur. Yeni saçların büyümesi genellikle tedavi bitikten birkaç hafta sonra başlar. Bazı hastalar, kuruluk, kaşıntı ve kızarıklık gibi küçük deri tahrişlerinden şikayetçi olabilirler. Güneş ışınlarına maruz kalmak bu yan etkilerin daha kötüye gitmesine neden olabilir. Doktorlar genelde tahriş olmuş cildi yatıştırmak için topikal merhemler tavsiye eder. El tırnakları ve ayak tırnakları kahverengi ya da sarı bir renk alarak daha kırılgan hale gelirler. Tırnak büyümesi yavaşlayabilir ve kolayca kırabilir.

Kemoterapinin cinselliğe ve üreme sistemine yan etkileri

Kemoterapi ilaçlarının hormonlar üzerinde de etkisi olabilir. Kadınlarda, sıcak basmaları, düzensiz adet dönemleri ya da ani menopoz evreleri gibi değişiklikler görülebilir. Üreme sistemi geçici ya da kalıcı olarak verimsiz hale gelebilir. Kadınlar kemoterapi tedavisinde vajinal kuruluk ya da ağrılı cinsel ilişki gibi durumlar ile karşılaşabilirler. Vajinal enfeksiyonlara yakalanma şansı artar. Hamilelik sırasında verilen kemoterapi ilaçları, doğum kusurlarına neden olabilir. Erkeklerde ise bazı kemoterapi ilaçları spermlere zarar verebilir ya da sperm sayısını düşürebilir. Geçici veya kalıcı kısırlık mümkündür.

Kemoterapinin böbrek ve mesane (Boşaltım sistemi)ne yan etkileri

Kemoterapi ilaçlarının kullanıldığı süreçte böbrek ve mesane hücreleri tahriş olabilir ya da zarar görebilir. Böbrek hasarı belirtileri seyrek idrara çıkma, el ve ayaklarda şişme (ödem) ve baş ağrısı gibi belirtiler gösterebilir. İdrar kesesi tahrişi belirtileri aradınsa ise idrara çıkarken yanma gibi belirtiler vardır.

Kemoterapinin iskelet sistemine yan etkileri

Çoğu insanın özellikle kadınların iskelet ve kemik sistemi tedavi sürecinde etkilenebilir. Bazı kemoterapi ilaçları kalsiyum düzeylerini etkiler ve kemik kaybına neden olabilir. Osteoporoz, kanserle tedavisinde özellikle menopoz sonrası kadınlarda ve tedaviden kaynaklanarak menopozun birdenbire çıktığı kadınlarda görülür. Ulusal Enstitüsü Sağlık (NIH göre), meme kanseri için tedavi altına alınmış kadınlar osteoporoz ve kemik kırığı riski altındadır. Kemoterapi ilaçları östrojen seviyelerinde düşüşe neden olur ve bu risk bundan kaynaklanmaktadır. Osteoporoz, kemiklerde kolay kırılma ve çatlama riskini artırır. En yaygın olarak etkilenen bölgeler omurga ve leğen kemiği ile kalça ve el kemikleridir.

Kemoterapinin isikolojiye ve duygusal sisteme yan etkileri

Kanser ile yaşayan ve kemoterapi tedavisi gören insanlar korkulu, stresli ya da kendi görünümü ve sağlığı hakkında endişeli hissedebilir. Bazı insanlar depresyona girerken bazı insanlar için tedavi masrafları en az hastalık kadar etkileyici bir sebep olabilir. Bu nedenle çoğu kanser hastasına moral olacak aktiviteler önerilir. Yüksek moral kanser hastalığında oldukça önemlidir. Eğer kemoterapi gören kanser hastalarında depresyon duyguları devam ederse, profesyonel danışmanlık gerekli olabilir.

Kemoterapi yan etkileri ne zaman başlar?

Kemoterapi tedavisinin iki türlü yan etkisi vardır. Bunlardan erken yan etkiler adı verilen yan etki türü, kemoterapi ilacının vücuda verilmesinden itibaren 24 saat ila 6 hafta arasında görülür. Geç yan etkiler adı verilen yan etkiler ise orta vadede ilaç tedavisi sonlandırıldıktan sonra ortaya çıkar.

Kemoterapi yan etkileri ne kadar sürer?

Yukarıda bahsettiğimiz erken yan etkiler ilaç tedavisinin sonlandırılmasıyla birlikte kaybolur. Geç yan etkiler ise ilaç tedavisinden çok sonraları bile ortaya çıkabilmektedir. Geç yan etkiler gerekli önlemler alınırsa giderilebilir.

Yorum Yaz