Dikkat Eksikliği Neden Olur: Hiperaktivite Bozukluğu Ve Dikkat Eksikliği

Ruh Sağlığı ve Davranış Bozuklukları kategorisine 9 Mayıs, 2016 tarihinde eklendi, 44 defa okundu

Dikkat Eksikliği Neden Olur: Hiperaktivite Bozukluğu Ve Dikkat Eksikliği

hiperaktivite bozukluğu ve dikkat eksikliği

hiperaktivite bozukluğu ve dikkat eksikliği

Dikkat eksikliği neden kaynaklanır?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) en yaygın çocukluk hastalıkları arasında üst sıralarda yerini almaktadır. Dikkat eksikliği (DE) ve DEHB olarak bilinen hastalıkların ikisi de aynı belirtileri gösterir fakat tabii ki aynı hastalık değildir.

Hala konuşmalar içerisinde çokça kullanılan DE ve DEHB eskimiş terimlerdir. Tıbbi literatürde son dönemde DE ve DEHB birbirinden farklı olarak ve türlerine ayrılarak tanımlanmıştır. 2013 yılının Mayıs ayında, Amerikan Psikiyatri Birliği teşhis ve istatistik el kitabının ruhsal bozukluklar bölümünün bulunduğu beşinci baskıda (DSM-5), bir kişinin DEHB olup olmadığı hakkında teşhis koyabilmek için gereken ölçütlerin neler olduğunu yayımladı. Genellikle 4-15 yaş arası çocuklarda görülen ve DE’den ayrılması güç olan DEHB, bazı küçük noktaları ile farklılık gösteriyor. Eğer bu durumun varlığından şüphe etmekteyseniz size en yakın bir dahiliyeciye ya da pediyatri uzmanına danışın.

Dikkat eksikliği belirtileri nelerdir?

Herhangi bir çocukta ortaya çıkabilen bu rahatsızlık genelde huzursuz veya sorunlu bir hayata sahip olduğunda baş gösterir. Evde ya da sınıfta dikkat de etseniz bazı çocuklar bu rahatsızlıktan muzdarip olabilir. Bu durumda acilen doktora başvurulması gerekmektedir. DEHB kendini dikkatsizlik, hiperaktivite, dürtüsellik belirtileri ile gösterir. Bu belirtiler bazı kişilerde arada bir görülse de çoğunda kalıcı olarak, yani sürekli bir şekilde gözlemlenir.

DEHB tanısının konabilmesi için bir çocuk DMS-5’te belirtilen gereksinimleri karşılamalıdır:

Dikkat eksikliği teşhisi nasıl konur?

DEHB’nin iyileşme faktörlerinden en etkilisi erken teşhis ve tedaviye erken başlamaktır. İhmal edilmesi durumunda belirtiler ağırlaşır ve kronikleşir. Bu yüzden tüm belirtileri zamanında ve aynı şekilde doktorunuza anlatmanız gerekmektedir.
Tüm belirtiler en az altı ay içinde, hastalığın oluşmaya başladığı çocuğun gelişim düzeyine olumsuz etki etmeye başlar. Örneğin, bu rahatsızlıktan muzdarip bir çocuk okulda gördüğü matematik dersini bir türlü anlamıyor olabilir. Anlaşılması zor bir belirti olsa da derslerdeki başarısızlıkların sebebi bu hastalık olabilir.

DEHB rahatsızlığında en çok görülen belirtiler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

– Kolayca dikkat dağılması,
– Günlük aktivitelerde bile unutkanlık yaşamak,
– Okul, iş ve diğer dikkat gerektirecek unsurlar içeren durumlarda dikkat dağınıklığı nedeni ile verimsizlik yaşamak,
– Kişilerin doğrudan kendisiyle konuşan kişileri yok sayarcasına davranması,
– Bir işi yönergelerini takip etmeden, okul veya ev işlerini bitirmek için başarısız bir odak noktası seçerek uygulamak,
– Sevmediği ve uzun dönem ödevi gibi zihinsel çaba gerektiren görevlerdeki dikkat dağınıklığı ve verimsizlik,
– Bu rahatsızlık sırasında zamanla anahtar telefon ve benzeri şeylerin kullanımlarında da verim düşebilir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu

16 yaşın altındaki çocuklarda hiperaktivite ve dikkat eksikliğinin yaklaşık 5 belirtisi görülürken ; 5 yaşın üzerinde 6 veya 7 belirti görülmektedir. Belirtilerin en az 6 ay süreyle devam etmesi; durumun ciddiyetinin yüksek olduğunun göstergesidir. DSM-5 bir çocukta veya yetişkinde, DEHB hastalığının hiperaktif belirtisi olabilir.
Bu durumda görülebilecek belirtiler şu şekildedir:

– Aşırı derecede konuşkanlık durumu,
– Sürekli hareket halinde bulunmak,
– Bağırmak, çığlık atmak ile birlikte eller ve kolların sürekli hareket halinde bulunması,
– Bir yerde uzun süre oturamamak,
– Uygun olmayan yerlere tırmanmaya çalışmak,
– Sessizce oynayamamak ve gördüğü her aktiviteye katılmayı istemek,
– Bir soru bitmeden başka bir soruya takılmak,

Ek ölçütler

Bilinen dikkatsizlik ve dürtüsellik ölçütleri ile birlikte, bir çocuğun veya yetişkinin aşağıdaki şartlara da uyması gerekir:

– Çeşitli belirtilerin bir kaçının 12 yaşından önce görülmesi,
– Belirtilerin arkadaşların yanında veya diğer okul, ev gibi yerlerdeki faaliyetlerde birden çok kez görülmesi,
– Belirtilerin eğitim hayatı, iş hayatı ve sosyal hayat üzerinde olumsuz etkiler göstererek engeller oluşturması ve dolayısıyla yaşam kalitesini düşürmesi,
– Belirtilerin bir duygu / durum bozukluğu gibi ruhsal bir bozukluk ya da anksiyete bozukluğu gibi durumlardan dolayı oluşmadığının anlaşılmış olması gerekmektedir.

Dikkat eksikliği türleri:

DEHB rahatsızlığının günümüzde üç alt türü vardır ve tıp literatüründe de bu şekilde tanımları yapılmıştır.

Bu üç tür şu şekilde anlatılabilir:

– Dikkatsizlik ağırlıklı türü: Bu türde kişinin dikkatsizliği hat safhadadır. Konuşulan ve yaşananları kolayca unutur ve etrafındaki hiç kimseye ve hiç bir şeye sürekli dikkatsizce davranır. Ancak hiperaktivite ve dürtüsellik bu türde tam olarak gözlemlenmez.
– Hiperaktivite ağırlıklı tür: Hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri çokça bulunur ama dikkatsizlik o kadar da yoğun değildir. Bu tür çoğunlukla “üstün zekalı” çocuklarda da görülen bir rahatsızlık türüdür.
– Kombine tür: Bu tür bir kişinin hem dikkatsizlik hem de hiperaktivite ve dürtüsellik ölçütleri açısından son derece duyarlı ve muzdarip olduğu türdür.
Bu alt türlerin teşhis konabilmesi için genelde 6 ay boyunca görülmesi gerekmektedir. Fakat bu teşhis süresi hasta olan kişinin yaşına göre farklılık göstermektedir.

Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu

DEHB olan yetişkin kişilerde genellikle bu bozukluğun çocukluktan beri var olması, ancak bu belirtiler için çok daha sonra doktora başvurularak yetişkin dönemde teşhis konması durumu görülmektedir. Bir durum genellikle aile içerisindeki eş, anne, baba gibi bireylerin belirtileri fark etmesi ve ardından doktora başvurulması ile ortaya çıkar.
DEHB olan yetişkinlerde de yukarıda açıklanan üç türden herhangi bir teşhis edilebilir. Ancak yetişkinlerdeki olgunluk nedeni ile türlerdeki bazı durumların belirti olarak görülme şeklinde farklılıklar gözlemlenebilir. Örneğin, hiperaktif DEHB türüne sahip olan bir yetişkin, belirtisini zıplayarak vermemektedir.

DEHB hastalığının önemi

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklar okula başladıkları zaman genelde, çok hareketli olmaları ve konsantrasyon sorunları nedeniyle “yaramaz, tembel, haylaz” gibi sıfatlarla ile anılmaktadırlar. Bu yakıştırmalar çocuğun özgüveninin düşmesine ve bunun yanı sıra çocuğun kendisi ile ilgili olumsuz(kötü) duygulara sahip olmasına neden olabilmektedir. Ayrıca çeşitli araştırmaların sonuçlarına göre, DEHB olan bireylerin ilerleyen yaşlarda çok daha fazla depresyon veya kaygı bozuklukları gibi rahatsızlıklar geçirdiği ortaya çıkmıştır. Bu araştırmalar birçok araştırma merkezi tarafından da onaylanarak kabul edilmiştir. Oysa erken teşhis ve uygun tedavi yöntemlerinin kullanılması ile kişi ne özgüven sorunları yaşayacaktır ne de bu durumun getirisi olan bazı ruhsal bozuklukları yaşayacaktır. Düşük benlik algısı olan çocuklar üzerinde terapötik yaklaşımlar içeren tedaviler uygulanarak, bu çocukların daha yüksek özgüvene sahip olmasını sağlanabilir.

DEHB olan çocuklara ne kadar erken teşhis konulursa, çocuğun kendine göre bir eğitimden yararlanma ihtimali de o denli daha fazla olur. Bu hastalığa sahip çocuklarla okul öncesi dönemlerinden itibaren yapılabilecek çalışmalar doğrultusunda şu başarılara ulaşılmıştır:

– Sırasını bekleme
– Yönergeleri dinleme ve izleme
– Karşısındakini dinleme
– Başkaları ile olumlu ilişkiler kurabilme
– Oynadığı oyunların kurallarına uyma gibi beceriler kazandırılabilir.

Yorum Yaz